Hoe Je Schijfruimte Controleert In Linux - Commands Voor Schijfruimte Gebruik

Overzicht van het 'df' commando

Het 'df' commando, wat staat voor "disk filesystem", is een tool om schijfruimtegebruik op Linux-systemen te controleren. Het toont informatie over de totale en beschikbare opslagruimte op elke schijf die aan het systeem is gekoppeld, inclusief lokale schijven en netwerkbestandssystemen. Dit commando wordt door Linux-gebruikers gebruikt om schijfruimtegebruik te analyseren sinds de begindagen van het besturingssysteem in de jaren '90.

Basisgebruik van 'df'

Om 'df' te gebruiken, voer je het commando uit met de '-H' vlag, zoals: df -H. Dit toont de output in een leesbaar format, waarbij schijfruimte wordt weergegeven in megabytes, gigabytes of terabytes. De output bevat verschillende kolommen met informatie voor elk bestandssysteem:

Om bijvoorbeeld te controleren hoeveel ruimte er nog beschikbaar is op je hoofdsysteemschijf, die meestal op '/' is aangekoppeld, voer je uit:

df -H /

Dit kan iets als dit weergeven:

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda1       100G   65G   35G  65% /

Om informatie over een specifieke schijf of partitie te bekijken, voeg je het apparaatpad toe als argument aan 'df'. Bijvoorbeeld, df -H /dev/sda1 toont het ruimtegebruik voor de eerste partitie op de primaire SATA-schijf.

De 'df' output aanpassen

Standaard bevat 'df' een vaste set kolommen in de output. Je kunt dit aanpassen met de '--output' vlag gevolgd door een kommagescheiden lijst met veldnamen. Enkele nuttige velden zijn:

• source: het bronapparaat van het bestandssysteem
• size: totale grootte van het bestandssysteem
• used: hoeveelheid gebruikte ruimte
• avail: hoeveelheid beschikbare ruimte
• pcent: percentage gebruikte ruimte

Om bijvoorbeeld een rapport te maken dat het apparaat, totale grootte, gebruikte ruimte en beschikbare ruimte toont, voer je uit:

df -H --output=source,size,used,avail

Dit geeft een tabel met de geselecteerde kolommen:

Filesystem      Size  Used Avail
/dev/sda1       100G   65G   35G
/dev/sda2       500G  100G  400G

Wat is het 'du' commando?

Het du commando, kort voor "disk usage", is een Linux-tool die de grootte van mappen en bestanden weergeeft. In tegenstelling tot het df commando dat een algemeen overzicht geeft van schijfgebruik per bestandssysteem, laat du je de ruimte zien die specifieke mappen en bestanden gebruiken. Dit maakt het nuttig om te ontdekken welke submappen en bestanden het meeste schijfruimte op je Linux-systeem gebruiken.

Hoe gebruik je 'du'

Om du te gebruiken, geef je de map die je wilt analyseren als argument:

du /home/user/Documents

Dit geeft een lijst van alle submappen in /home/user/Documents, samen met de schijfruimte die elk gebruikt. Standaard worden de groottes weergegeven in kilobytes.

Om de output gemakkelijker leesbaar te maken, gebruik je de -h vlag om groottes in leesbaar format weer te geven (KB, MB of GB), en de -s vlag om alleen een samenvatting voor de map te tonen:

du -sh /home/user/Documents

Dit kan iets als dit weergeven:

25G     /home/user/Documents

Dit toont dat de /home/user/Documents map en de inhoud in totaal 25 gigabyte aan schijfruimte gebruiken.

Je kunt du ook op afzonderlijke bestanden gebruiken om hun schijfgebruik te bekijken:

du -h /home/user/Documents/large-file.zip

Als je bijvoorbeeld een groot videobestand in je Documents-map hebt, kun je uitvoeren:

du -h /home/user/Documents/vacation-video.mp4

En output krijgen zoals:

2.3G    /home/user/Documents/vacation-video.mp4

Dit toont dat het videobestand 2,3 gigabyte ruimte inneemt.

De grootste mappen vinden met 'du'

Een veelvoorkomend gebruik voor du is het vinden van mappen die de meeste schijfruimte gebruiken. Hoewel je de output handmatig kunt controleren om de grootste submappen te vinden, is het gemakkelijker om du te combineren met andere commando's om de resultaten te sorteren.

Om de top 10 submappen in de huidige map op grootte weer te geven, voer je uit:

du -a . | sort -n -r | head -n 10

Dit is wat elk deel van het commando doet:

• du -a .: Berekent het schijfgebruik van alle bestanden en submappen in de huidige map (.). De -a vlag bevat bestanden én mappen.
• sort -n -r: Sorteert de du output numeriek (-n) in omgekeerde volgorde (-r), zodat de grootste getallen eerst komen.
• head -n 10: Neemt de eerste 10 regels van de gesorteerde output.

Het volledige commando geeft je een lijst van de 10 grootste submappen en bestanden, die je vervolgens verder kunt bekijken om te zien of er ruimte kan worden vrijgemaakt.

Je kunt ook een andere map opgeven om vanaf te beginnen:

du -a /home/user/Documents | sort -n -r | head -n 10 

Dit vindt de top 10 ruimtegebruikers binnen de /home/user/Documents map en de submappen.

Als je /home/user/Documents map bijvoorbeeld deze submappen bevat:

/home/user/Documents/work
/home/user/Documents/personal
/home/user/Documents/photos
/home/user/Documents/music

Dan kan het uitvoeren van het bovenstaande commando iets als dit weergeven:

45G     /home/user/Documents/photos
30G     /home/user/Documents/music  
10G     /home/user/Documents/work
5G      /home/user/Documents/personal

Dit toont dat de photos en music submappen de meeste ruimte gebruiken.

Voorbeeld: Bestandsrechten en Eigendom Controleren

Om de rechten en het eigendom van een bestand te controleren, kun je stat gebruiken:

stat /home/user/Documents/important_file.txt

De output bevat de rechten en het eigendom van het bestand:

Access: (0640/-rw-r-----)  Uid: ( 1000/    user)   Gid: ( 1000/    user)

In dit geval heeft het bestand lees- en schrijfrechten voor de eigenaar (user), leesrechten voor de groep (user), en geen rechten voor anderen. De eigenaar en groep zijn beide "user" met UID 1000 en GID 1000.

Als de rechten of het eigendom niet correct zijn, kun je chmod en chown gebruiken om ze aan te passen:

chmod 0644 /home/user/Documents/important_file.txt
chown user:group /home/user/Documents/important_file.txt

Dit stelt de rechten in op -rw-r--r-- (lezen en schrijven voor eigenaar, lezen voor groep en anderen) en wijzigt de eigenaar naar "user" en de groep naar "group".

Voorbeeld: Totale Schijfgrootte en Vrije Ruimte Identificeren

Om snel de totale grootte en vrije ruimte van een schijf te controleren, kun je fdisk -l combineren met grep en awk:

sudo fdisk -l /dev/sda | grep -e "Disk /dev/sda" -e "^$" | awk '{print $3 " " $4}'

Dit commando haalt de relevante regels uit de fdisk -l output en geeft de totale schijfgrootte en eenheid weer:

50 GiB

Om de vrije ruimte te berekenen, trek je de gebruikte ruimte (som van partitiegrootten) af van de totale schijfgrootte. Je kunt dit automatiseren met een script:

#!/bin/bash

disk="/dev/sda"
total_size=$(sudo fdisk -l $disk | grep "Disk $disk" | awk '{print $3}')
used_space=$(sudo fdisk -l $disk | awk '/^\/dev/ {sum += $5} END {print sum}')

free_space=$((total_size - used_space))
echo "Totale grootte: $total_size bytes"
echo "Gebruikte ruimte: $used_space bytes"
echo "Vrije ruimte: $free_space bytes"

Dit script berekent de totale schijfgrootte, telt de partitiegrootten op om de gebruikte ruimte te krijgen, en trekt de gebruikte ruimte af van de totale grootte om de vrije ruimte te bepalen. De output ziet er als volgt uit:

Totale grootte: 53687091200 bytes
Gebruikte ruimte: 15728640000 bytes
Vrije ruimte: 37958451200 bytes

Dit helpt je om snel de vrije ruimte op een schijf te beoordelen zonder deze handmatig te moeten berekenen uit de partitiegrootten.

Bestanden en Mappen Sorteren op Grootte

Je kunt het du commando combineren met sort om bestanden en mappen gesorteerd op schijfgebruik weer te geven. Dit is handig om de grootste bestanden en mappen te vinden.

Om bijvoorbeeld de inhoud van je Desktop-map op grootte te sorteren van groot naar klein, voer je uit:

du -h /home/user/Desktop | sort -rn

De -h vlag maakt de output gemakkelijk leesbaar, terwijl sort -rn de resultaten numeriek (-n) in omgekeerde volgorde (-r) sorteert.

Als je alleen de grootste of kleinste resultaten wilt zien, kun je de output naar head of tail leiden:

Dit is een voorbeeld van hoe de output eruit kan zien bij het vinden van de 5 grootste items:

4.0G    /home/user/Desktop/videos
1.5G    /home/user/Desktop/images
1.0G    /home/user/Desktop/project.zip
500M    /home/user/Desktop/music
100M    /home/user/Desktop/documents

Dit toont dat de videos map de meeste ruimte inneemt met 4,0 gigabyte, gevolgd door images met 1,5 gigabyte, enzovoort.

Resultaten Filteren op Grootte

Om bestanden te vinden die groter zijn dan een bepaalde grootte, kun je du combineren met grep. Het grep commando zoekt naar regels die overeenkomen met een patroon.

Om bestanden in je Desktop-map te vinden die groter zijn dan 1 gigabyte, voer je uit:

du -h /home/user/Desktop | grep '^\s*[0-9\.]\+G'

Dit zoekt naar regels die beginnen met (^) wat witruimte (\s*), gevolgd door één of meer (+) cijfers of punten ([0-9\.]), en eindigen met een G (voor gigabytes).

Je kunt de G veranderen naar M om bestanden groter dan een megabyte te vinden, of K voor kilobytes:

# Vind bestanden groter dan 100 megabytes
du -h /home/user/Desktop | grep '^\s*[0-9\.]\+M'

# Vind bestanden groter dan 10 kilobytes  
du -h /home/user/Desktop | grep '^\s*[0-9\.]\+K'

Als je bijvoorbeeld het commando uitvoert om bestanden groter dan 100 megabytes te vinden, zie je mogelijk output zoals dit:

200M    /home/user/Desktop/presentation.ppt
150M    /home/user/Desktop/archive.tar.gz
120M    /home/user/Desktop/video.mp4

Deze techniek is handig wanneer je grote bestanden moet vinden die mogelijk te veel schijfruimte innemen.

Bestanden Uitsluiten op Type

Bij het analyseren van schijfgebruik wil je mogelijk bepaalde bestandstypen uitsluiten van de resultaten. Het du commando heeft een --exclude vlag waarmee je bestanden die overeenkomen met een patroon kunt overslaan.

Om bijvoorbeeld het schijfgebruik van je Desktop-map te krijgen terwijl je tekstbestanden uitsluit, voer je uit:

du -h /home/user/Desktop --exclude="*.txt"

Dit berekent de groottes van alle bestanden en submappen zoals gewoonlijk, maar laat bestanden die eindigen op .txt weg.

du -h /home/user/Desktop --exclude={"*.txt","*.jpg","*.png"}

Beide commando's analyseren het schijfgebruik terwijl tekstbestanden, JPEG's en PNG's worden overgeslagen.

Het gebruik van --exclude is handig wanneer je grote bestanden probeert te vinden om op te ruimen, maar weet dat bepaalde bestandstypen er horen te zijn en niet hoeven te worden geteld. Als je bijvoorbeeld een grote fotocollectie hebt, kun je afbeeldingsbestanden uitsluiten om je te richten op andere bestandstypen die mogelijk onnodig ruimte innemen.

Praktische Toepassingen

Dit zijn enkele praktijksituaties waarin het combineren van du met andere commando's nuttig kan zijn:

• Schijfruimte vrijmaken: Wanneer je harde schijf weinig opslagruimte heeft, kun je du -h | sort -rn | head gebruiken om de grootste mappen en bestanden te identificeren. Dit helpt je beslissen wat je moet verwijderen of naar een andere schijf moet verplaatsen om ruimte vrij te maken.

• Voorbereiding op een systeemmigratie: Voordat je je gegevens naar een nieuwe computer of schijf migreert, is het verstandig om je huidige opslaggebruik te controleren. Commando's zoals du -h --exclude="*.bak" --exclude="*.tmp" geven je een nauwkeurig beeld van de grootte van je gegevens, terwijl tijdelijke of back-upbestanden die niet hoeven te worden overgedragen worden uitgesloten.

• Prestatieproblemen oplossen: Als je systeem traag is of bepaalde processen lang duren, kan dit komen doordat ze zeer grote bestanden verwerken. Het gebruik van du -h | grep '^\s*[0-9\.]\+G' kan je helpen grote bestanden te vinden die prestatieproblemen kunnen veroorzaken.

Voorbeeld: Grote Bestanden Vinden

Om grote bestanden in een map te vinden, kun je ls -al combineren met sort en head:

ls -al /home/user/Documents | sort -k 5 -n -r | head -n 5

Dit commando toont de inhoud van /home/user/Documents, sorteert de output op de vijfde kolom (bestandsgrootte) in omgekeerde numerieke volgorde, en geeft de top 5 resultaten weer. De output toont de grootste bestanden in de map:

-rw-r--r-- 1 user user 1048576 Apr 20 11:00 large_file1.bin
-rw-r--r-- 1 user user  524288 Apr 20 10:45 large_file2.bin
-rw-r--r-- 1 user user  262144 Apr 20 10:30 large_file3.bin
-rw-r--r-- 1 user user  131072 Apr 20 10:15 large_file4.bin
-rw-r--r-- 1 user user   65536 Apr 20 10:00 large_file5.bin

Dit helpt je om snel de grootste bestanden te identificeren die mogelijk schijfruimte innemen.